हरितालिका तीज विशेष:ब्रत बस्दा यी कुरा ख्याल गरौं !

Women dancing to celebrate Haritalika Teej Festival at at Pashupatinath ,Katmandu, on Wednesday, September 16, 2015. Women celebrate the festival by fasting, singing, dancing and offering prayers to Lord Shiva. Photo : Dinesh Gole / Nagarik / Republica /

हिन्दू महिलाहरूको ठूलो पर्व हो, तीज । तीजको दिन धेरै महिला पानीसमेत नखाई व्रत बस्छन् । दिनभरि पानीसमेत नखाई कठोर व्रत बस्नु स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले निकै जोखिमपूर्ण हुने चिकित्सकहरू बताउँछन् । तीज मनाउने नाममा महिलाले आफ्नो रोगको समेत पर्वाह नगरी कठोर निर्जल व्रत बस्नु सरासर शरीरमाथि खतरा निम्त्याउनु हो ।

भोको ज्यानले थाकेको शरीर, त्यसमाथि पानीसमेत नपिउने र नाचगानमा सरिक हुँदा धेरै महिला तीजका दिन गम्भीर अवस्थामा अस्पतालका शड्ढयामा पुग्ने गरेका वीर अस्पतालका फिजिसियन डा. भूपेन्द्र बस्नेत बताउँछन् । उनका अनुसार झन् मधुमेह, उच्च रक्तचाप, श्वासप्रश्वासको दीर्घ समस्या भएकाहरूमा त निर्जल व्रत बस्नु मृत्युलाई बोलाउनुसरह हो । उनी महिलाहरू यसमा सचेत रहनुपर्ने बताउँदै भन्छन्, ‘ज्यान रहे पो व्रत !’ तीजको व्रतमा स्वास्थ्यलाई ख्याल गर्ने महिलाले के गर्नु हुन्छ, के गर्नु हुँदैन ? चिकित्सकहरूले दिएका सुझाव यस्ता छन् ।

यसकारण खानुपर्छ पानी

मानव शरीरलाई दैनिक दुई लिटरभन्दा बढी पानी चाहिन्छ । व्रत बसेको समयमा अझ बढी पानी चाहिन्छ । नाच्दा वा काम गरेको अवस्थामा पसिनाको माध्यमबाट शरीरको पानी र लवण बढी खेर जाने भएकाले हाम्रो शरीरलाई अझ बढी पानी चाहिन्छ । त्यसकारण तीजको व्रतमा अन्न नखाए पनि शुद्ध पानी, ग्लुकोज पानी, फलफूल आदि सेवन गर्नु स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले उत्तम हुन्छ ।

Hartalika Teej is a hindu fasting observed by hindu Women. it is dedicated to Goddess Parvati. Haritalika Teej falls on the third day ofthe first fortnight of the month of Bhadra. The festival continues three days andis celebrated by women in honor of parvati.. At Pasupatinath Temple on september 16 /2015                           Photo - Kapil Thapa /Nagarik /Republica
Hartalika Teej is a hindu fasting observed by hindu Women. it is dedicated to Goddess Parvati. Haritalika Teej falls on the third day ofthe first fortnight of the month of Bhadra. The festival continues three days andis celebrated by women in honor of parvati.. At Pasupatinath Temple on september 16 /2015 Photo – Kapil Thapa /Nagarik /Republica

पानी नखाँदा शरीरमा ग्लुकोजको मात्रा कम भई हाइपोग्लाइसेमिया र हिट सिन्कोपका हुन्छ । यही कारण तीजका दिन महिलाहरू नाच्दानाच्दै वा मन्दिरमा पूजाआजाका क्रममा लाइनमा बस्दा मुर्छा पर्ने गर्छन् ।पानी नखाई व्रत बस्दा शरीरमा पानीको मात्र कम हुन गई डिहाइड्रेसन हुन्छ । जसका कारण कमजोर भई बेहोस हुने समस्या हुन्छ ।मधुमेह तथा पहिलेदेखि नै कमजोर र दीर्घरोग भएकाहरूले पानी नपिउनु भनेको ठूलो जोखिम निम्त्याउनु हो ।

मुर्छा परे के गर्ने ?
सर्बप्रथम त महिलालाई शीतल र हावा राम्ररी बहने स्थानमा लगेर राख्नुपर्छ । त्यसपछि उनलाई हम्कँदै शीतलता प्रदान गर्नुपर्छ । सामान्य होस आएपछि तत्कालै पानी, ग्लुकोज पानी वा जीवनजल दिनुपर्ने हुन्छ । दीर्घरोगी तथा रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएका महिला बेहोस भए पानी तथा ग्लुकोज सेवन गर्न दिँदै तुरुन्तै अस्पताल लैजानुपर्छ ।

यी महिलाले व्रत नबसेकै राम्रो
गर्भवती, मधुमेह, उच्च रक्तचाप, श्वासप्रश्वास तथा फोक्सोको समस्या भएका वा अन्य कुनै दीर्घरोग लागेका महिलाले व्रत नबसेकै राम्रो हुन्छ । वृद्धावस्थाका महिलाले समेत सकेसम्म व्रत नबस्दा राम्रो हुन्छ । यदि बस्नैप¥यो भने पनि फलफूल र पानी प्रशस्त मात्रामा खानुपर्छ ।

व्रतमा फलफूल खानैपर्छ
मानिसलाई दैनिक दुई हजारभन्दा बढी क्यालोरी शक्ति चाहिन्छ । उक्त शक्ति खानाबाट प्राप्त हुन्छ । खाना नखाएको अवस्थामा यो शक्ति नचाहिने वा कम चाहिने भन्ने हुँदैन । यस्तो अवस्थामा उक्त शक्ति शरीरमा सञ्चित बोसोबाट प्राप्त हुन्छ । यस्तो बेलामा प्रोटिन र केही भिटामिनको कमी हुन सक्छ । खाना नखाँदा उक्त शक्ति प्राप्त गर्न नसक्ने भएकाले शरिर कमजोर हुँदै समस्या निम्तिन्छ । त्यसकारण व्रतका दिनमा अन्न वा खाद्यान्न सेवन नगरे पनि फलफूल भने सेवन गर्नु स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले राम्रो मानिन्छ ।

सहवास गर्नु हुँदैन
व्रतको समयमा धार्मिकदेखि लिएर व्यक्तिको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले पनि सहवास गर्नु राम्रो हुँदैन । उपवासको समयमा महिला हुन् वा पुरुष, दुवै जना शारीरिक तथा मानसिक रूपमा कमजोर हुन्छन् । महिलाहरूले पानी पनि नखाई व्रत बसेका कारण शरीरको शक्ति धेरै खर्च भएर निकै कमजोर भइसकेका हुन्छन् ।
teej-55d16a38787d5_l
शरीरमा बाहिरबाट शक्ति पनि नजाने र भित्र भएको शक्तिले नै लामो समयसम्म काम गरिरहेको समयमा सहवास गर्न खोज्यो भने त्यो सहवास पीडादायी बन्नसक्छ । सहवासको समयमा शरीरबाट शक्ति खर्च हुने भएकाले उपवासको समयमा सहवास बेफाइदाजनक हुन्छ । सहवासका लागि दुवैजना शारीरिक र मानसिक रूपमा तयार छन् भने त्यस्तो जोडीले सदैव यौन आनन्द प्राप्त गर्न सक्छन् । तर, उपवासका समयमा महिला शारीरिक र मानसिक दुवै रूपमा सहवासका लागि तयार हुँदैनन् । सम्भोग भनेको शारीरिक तथा मानसिक उत्तेजनाको अनुभव गर्नु हो । यौन समागमलाई अत्यन्त आनन्ददायक बनाउन पति–पत्नी दुवैले एकअर्काको प्रतिक्रिया तथा आवश्यकता बुझेर सहवास गर्नाले सम्बन्ध सुमधुर बन्दछ ।

दरमा के खाने, के नखाने ?
व्रतको अघिल्लो दिन बढी चिल्लो, पिरो र मसलायुक्त खाना खानु हुँदैन । अघिल्लो दिन मसलायुक्त र चिल्लो खाने तर भोलिपल्ट केही नखाँदा पेटको समस्या देखिनुका साथै शरीरमा ग्लुकोजको मात्रा कम भएर बिरामी हुने खतरा रहन्छ ।दर बनाउनुअघि तेल, मसला आदिको गुणस्तरमा ध्यान पु¥याउनुपर्ने हुन्छ । बजारबाट खरिद गरिने मिठाईमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । पछिल्ला दिनमा मिठाईलाई आकर्षक बनाउन तथा बिग्रन नदिन केही रङ तथा प्रिजर्भेटिभ प्रयोग गरिएका हुन्छन् । यस्ता अखाद्य रङ तथा केमिसकल मिसिएका मिठाईले पेट दुखाउने, बान्ता गराउने, पखाला लगाउने एवं फुड प्वाइजनिङलगायत समस्या ल्याउँछन् ।दरमा दही, फलफूल, हरियो सलाद आदि समावेश गर्नु र व्रतको दिनमा पनि आफ्नो शरीरको ख्याल गरी आवश्यकताअनुसार फलफूल र पानी खानु राम्रो हुन्छ ।

Leave a Reply