जलवायु परिवर्तनले उच्च हिमाली वातावरणमा दबाब बढाउँदै जाँदा भदौ १० को विनाशकारी घटनाका लागि अनुकूल अवस्था बनेको एक वृहत् वैज्ञानिक अध्ययनले देखाएको छ।
बिहीबार सार्वजनिक गरिएको सो अध्ययनले हिमनदी कमजोर हुनु, लामो समयसम्म जमेर रहेको जमिन र चट्टान पग्लिनु तथा पर्वतीय चिरामा पानी छिर्दा दबाब बढ्नुका कारण हिम-चट्टान स्खलनको घटना भएको औंल्याएको छ।
जलवायु परिवर्तनले प्राकृतिक विपद्मा पारेको प्रभावको वैज्ञानिक अध्ययन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान समूह ‘वल्र्ड वेदर एट्रिब्युसन (डब्लुडब्लुए)’ ले गरेको हालसम्मकै वृहत् अध्ययनले यस्तो देखाएको हो।
अध्ययनअनुसार जलवायु परिवर्तन भदौ १० को विपद्को एकमात्र कारण नभए पनि दशकौँदेखिको मानवजन्य तापक्रम वृद्धिले हिमाली वातावरणलाई क्रमशः कमजोर बनाउँदै लगेको र यस्तो कमजोर वातावरणमा भौगर्भिक तथा भूकम्पीय जोखिमसँग जोडिएर एउटा घटनाले अर्को श्रृंखलाबद्ध विपद् निम्त्याउने सम्भावना बढेको छ।
२४ जना अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकको टोलीले हिमनदी विज्ञान, जलविज्ञान, जलवायु विज्ञान र भूकम्प विज्ञानलगायत विभिन्न क्षेत्रका प्रमाणको विश्लेषणका आधारमा भदौ १० को घटना कसरी विकसित भयो भन्ने अध्ययन र समीक्षा गरेको हो।
लाङटाङ लिरुङ क्षेत्रमा करिब ५ हजार १५० मिटरको उचाइमा रहेको करिब दुई वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको चट्टानी पर्खाल हिमनदीसहित भत्किएको थियो। उक्त चट्टान र बरफ करिब १ हजार ४ सय मिटर तल, ३ हजार ७५० मिटरको उचाइसम्म खसेको अध्ययनले देखाएको छ।
ठूलो चट्टान र हिउँ खस्दा उत्पन्न भएको ऊर्जा यति शक्तिशाली थियो कि त्यसबाट भूकम्पीय तरंगसमेत उत्पन्न भएको थियो। प्रारम्भमा घटनालाई भूकम्प भएको ठानिनुको एउटा कारण यही थियो।
हिम-चट्टानको स्खलनपछि हिमपहिरो र गेग्रानसहितको बाढीमा परिणत भयो। चट्टान र हिउँबीचको घर्षण तथा हिउँ पग्लिने प्रक्रियाबाट ठूलो मात्रामा पानी थपिएको वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ। यसमा हिमनदीको बरफ, हिमनदीमुनिको पानी, पर्माफ्रोस्टमा सञ्चित पानी तथा गेग्रानभित्र थुनिएको बरफ र पानीसमेत मिसिएको हुन सक्ने अध्ययनमा उल्लेख छ।
बाढी अत्यन्त तीव्र गतिमा तलतिर बगेको थियो। घटनास्थलबाट करिब २२ किलोमिटर तल रहेको रसुवागढीमा बाढी सात मिनेटमै पुगेको थियो। यसको औसत गति प्रतिघण्टा १८८ किलोमिटर अनुमान गरिएको छ। त्यसपछि टिमुरे र स्याफ्रुबेँसी हुँदै बाढी बेत्रावती पुगेको थियो।
करिब २०० किलोमिटर तल रहेको देवघाटसम्म बाढी सात घण्टाभन्दा कम समयमा पुगेको अध्ययनले देखाएको छ। नदीको बहाव करिब ५ हजार ८५० घनमिटर प्रतिसेकेन्डसम्म पुगेको थियो। यो बहाव सामान्य भन्दा दुई गुणाभन्दा बढी हो।
चार घण्टाभन्दा कम अवधिमा नदी प्रणालीबाट करिब दुई करोड घनमिटर अतिरिक्त पानी बगेको र करिब तीन करोड पाँच लाख घनमिटर गेग्रान तथा अवशेष थुप्रिएको अनुमान गरिएको छ।
भदौ ३१ सम्मको विवरणअनुसार विपद्मा १ हजार ४ सयभन्दा बढीको मृत्यु पुष्टि भएको छ भने ५ हजारभन्दा बढी बेपत्ता छन्। छ जिल्लाका १७ स्थानीय तहका करिब ८४ हजार २७० जना प्रभावित भएका छन्। १५ स्थानीय तहलाई तीन महिनाका लागि विपद् संकटग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरिएको छ। nagariknews.com
