नेपालीहरूको महान् पर्व तिहार आज भाइटीकासँगै विशेष उत्साह, उमंग र आत्मीयताका साथ मनाइँदै छ। दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको स्नेह, प्रेम, विश्वास र दीर्घायुको कामना गर्ने यस पर्वले पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ।
पाँच दिनसम्म मनाइने तिहारको अन्तिम तथा सबैभन्दा विशेष दिन भाइटीकामा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई सप्तरंगी टीका लगाइदिएर सुख, समृद्धि, दीर्घायु र सफलताको कामना गर्छन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीप्रति माया, सम्मान र संरक्षणको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै उपहार आदानप्रदान गर्ने परम्परा छ।
यमराज र यमुनासँग जोडिएको पौराणिक कथनका कारण भाइटीकालाई मृत्युको भयबाट मुक्ति र दीर्घायुको कामनासँग पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ। यमुनाले आफ्ना भाइ यमराजको दीर्घायुको कामना गर्दै विशेष पूजा गरेको धार्मिक विश्वासअनुसार यो पर्व सुरु भएको मान्यता छ। त्यसैले भाइटीका केवल टीका र उपहारको पर्व नभई पारिवारिक प्रेम, समर्पण र सम्बन्धको पुनःपुष्टिको सांस्कृतिक अवसर पनि हो।
तिहारका क्रममा घरआँगन सफा गर्ने, झिलिमिली बत्ती र दियोले सजाउने, लक्ष्मीपूजा गर्ने, देउसी–भैलो खेल्ने तथा काग, कुकुर र गाईको पूजा गर्ने नेपाली परम्पराले प्रकृति, जीवजन्तु र मानवबीचको सहअस्तित्वको सन्देशसमेत बोकेको छ। यही विशेषताका कारण तिहार नेपाली समाजको धार्मिक पर्व मात्र नभई जीवनशैली र सभ्यतासँग जोडिएको विशिष्ट सांस्कृतिक पर्व बनेको छ।
समयसँगै तिहारको रंग नेपालका सीमाभित्र मात्र सीमित रहेन। रोजगारी, अध्ययन र बसोबासका क्रममा विश्वका विभिन्न मुलुक पुगेका नेपालीहरूले पनि आफ्नो संस्कृति र परम्परालाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिया, जापान, मध्यपूर्वदेखि युरोपका विभिन्न मुलुकसम्म नेपाली समुदायले देउसी–भैलो, लक्ष्मीपूजा र भाइटीका आयोजना गर्दै तिहारलाई विश्वव्यापी नेपाली पहिचानका रूपमा स्थापित गरिरहेका छन्।
सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल प्रविधिले पनि तिहारलाई नयाँ पुस्तासम्म र विश्वभर फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। भौगोलिक दूरीले परिवारका सदस्यलाई अलग पारे पनि भिडियो कलमार्फत टीकाको शुभकामना आदानप्रदान गर्ने, तिहारका तस्बिर र भिडियो सार्वजनिक गर्ने तथा विश्वभर रहेका नेपाली समुदायलाई एउटै सांस्कृतिक भावनामा जोड्ने क्रम बढेको छ।
विदेशमा रहेका धेरै नेपालीका लागि तिहार आफ्नो माटो, परिवार र बाल्यकालको सम्झनासँग जोडिएको भावनात्मक पर्व पनि हो। त्यसैले सात समुद्रपारि बसेर पनि दियो बाल्ने, देउसी–भैलो खेल्ने र भाइटीका मनाउने नेपालीहरूको संख्या बढ्दै जाँदा तिहार नेपालीपनलाई विश्वमञ्चमा चिनाउने सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ।
भाइटीकाले सधैं सम्बन्धको मूल्य धन वा दूरीले होइन, प्रेम, विश्वास र आत्मीयताले निर्धारण गर्छ। बदलिँदो समय र विश्वव्यापी जीवनशैलीका बीच पनि दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको यही अटुट स्नेहले तिहारको मौलिकता र महत्वलाई अझ जीवन्त बनाइरहेको छ।
