मुस्ताङमा यस वर्ष समय नपुगी स्याउ नटिप्न कृषकलाई आग्रह गरिएको छ । स्वादिलो र अर्गानिक स्याउको पहिचान जोगाउन यस्तो कदम चालिएको हो । विगतमा व्यापारीले लुकिछिपी काँचो स्याउ बजार लैजाँदा बोटको आयु घटेको पाइएको छ । त्यसैले अहिले प्राविधिक टोलीले बगैंचाको निरीक्षण गरिरहेको छ । कृषि तथा पशु विकास कार्यालय मुस्ताङले स्याउ पाकेपछि मात्र बिक्री गर्न अनुरोध गरेको छ ।
कार्यालय प्रमुख डा. लालमणि अर्यालले स्याउ टिप्ने कार्यतालिका अर्को साता सार्वजनिक गरिने बताए । उनका अनुसार छिटो र ढिलो पाक्ने जातका स्याउका लागि छुट्टाछुट्टै समय तोकिनेछ । ‘समय पुगेपछि मात्रै स्याउ टिप्दा बोटको आयु लम्बिने र रोगको जोखिम कम हुन्छ,’ अर्यालले भने । यसबाट उत्पादनसमेत बढ्ने उनले जानकारी दिए । व्यापारीले काँचो स्याउ लैजान चलखेल गर्न सक्ने भएकाले सबै सरोकारवालाको निगरानी आवश्यक रहेको उनले बताए ।
मुस्ताङमा विभिन्न जातका स्याउ उत्पादन हुन्छन् । विगतमा उच्च घनत्वको गाला जातको स्याउ भदौ दोस्रो साता टिपिन्थ्यो । रिङरोट जातको स्याउ भदौ तेस्रो साता टिप्ने गरिएको थियो । स्थानीय रोयल, रेड, गोल्डेन डेलिसियस र फुजी जातको स्याउ असोज महिनामा टिप्ने चलन थियो । यसपटक भने प्राविधिक टोलीको स्थलगत अनुगमनपछि मात्र बैठक बसेर नयाँ कार्यतालिका बनाइने भएको छ ।
स्याउको बोटको आयु त्यसको जातमा भर पर्छ । स्थानीय प्रजातिको स्याउले रोपेको ७ देखि ४१ वर्षसम्म फल दिने गर्छ । उच्च घनत्वका बोटले भने २ देखि ७ वर्षसम्म मात्र राम्रो उत्पादन दिन्छन् । काँचै अवस्थामा फल टिप्दा यी बोटको आयु घट्ने देखिएको छ । पछिल्लो समय तापक्रम वृद्धिका कारण स्याउमा छिट्टै गुलियोपन आउन थालेको छ । यसले गर्दा गाला र रिङरोट जातका स्याउ केही अगाडि टिप्ने गरिएको छ ।
स्याउ टिप्ने कार्यतालिका तय गर्न आगामी साता एउटा बैठक बस्दैछ । जिल्ला समन्वय समिति मुस्ताङमा कृषि तथा पशु विकास कार्यालय र शीतोष्ण बागवानी विकास केन्द्र मार्फा सहभागी हुनेछन् । त्यस्तै प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना, स्याउ जोन, स्थानीय तहका कृषि शाखा, कृषक समूह, सहकारी र स्याउ फार्मका प्रतिनिधि पनि उपस्थित हुनेछन् । मुस्ताङमा उत्पादित स्याउ सही समयमा टिपेमा मात्र स्वाद र गुणस्तर राम्रो हुने विश्वास गरिन्छ ।
जिल्लामा सार्वजनिक गरिएको कार्यतालिका धेरैजसो कृषकले पालना गर्छन् । तर अग्रिम खरिद गरेका व्यापारीले लुकिछिपी स्याउ लैजाने गरेका छन् । यो प्रवृत्ति रोक्न स्थानीय तह र जिल्लास्थित निकायले नाकामा निगरानी बढाएका छन् । सबै जातका स्याउलाई एउटै समय तोक्दा छिटो पाक्ने स्याउको गुणस्तर बिग्रने डर हुन्छ । त्यसैले कृषकको सुझावलाई पनि कार्यान्वयन गरिने जिल्ला समन्वय समिति मुस्ताङकी प्रमुख माया गुरुङले बताइन् ।
यस वर्ष मुस्ताङमा स्याउ उत्पादन बढ्ने अनुमान छ । मौसम अनुकूल हुनु र बगैंचा व्यवस्थापन राम्रो हुनु यसको मुख्य कारण हो । यसपटक रोग र कीराको समस्या पनि कम देखिएको छ । चाडपर्व पछाडि रहेकाले कृषकले स्याउको राम्रो मूल्य पाउने सम्भावना छ । यसले यहाँका कृषकलाई थप उत्साही बनाएको छ ।
गत वर्षको तथ्यांकअनुसार मुस्ताङमा ८३७ हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ खेती गरिएको थियो । त्यसबाट ६ हजार ६ सय ८४ मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन भएको थियो । गत वर्ष ७८ करोड ८९ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको कार्यालयले जनाएको छ । त्यसमा उच्च घनत्वको २४ दशमलव ५४ मेट्रिक टन स्याउ बिक्रीबाट ३१ करोड ३४ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो ।
